İkinci El Laptop Alırken Test Yazılımları Rehberi

İkinci el laptop alırken yalnız Windows'un açılması donanımın kararlı olduğunu göstermez. Depolama uyarısı, termal sınırlama, bellek hatası, ölü piksel veya görüntü bozulması için farklı kontroller gerekir. Bu yazı, test araçlarının hangi veriyi ürettiğini ve o veriden hangi sonucun çıkarılamayacağını anlatır; kapsam ve süre cihazın donanımına, şarjına ve satıcının izin verdiği işleme göre belirlenir.

Bu rehber, ikinci el bilgisayar alırken kontrol listesi yazımızın teknik derinleşmesidir. Fiziksel kontrolleri ve fiyat pazarlığını o yazıdan, donanım test protokolünü ise buradan takip edin. Mağaza kabulü ve cihaz kontrolü kaydı için mağazada ikinci el laptop test protokolünü; GPU testleri için ekran kartı sağlık kontrolü ve test rehberini inceleyebilirsiniz.

1. Test Çantanızı Hazırlayın: USB Bellek Paketi

Test yazılımlarını cihaza kurmak hem zaman kaybı hem de satıcıyla anlaşmazlık yaratır. Portable (kurulumsuz) sürümleri 32 GB'lık bir USB belleğe indirip exFAT olarak biçimlendirin. Bu sayede her testi doğrudan USB'den çalıştırır, cihaza hiçbir iz bırakmadan çıkarsınız.

Pakete Dahil Edilecek 6 Program

• CrystalDiskInfo — Uygun SMART/NVMe alanlarını ve çalışma kaydını okur; sürüm, boyut, taşınabilir kullanım ve lisans bilgisini resmî indirme sayfasından doğrulayın.
• HWMonitor — Uygun sıcaklık, voltaj ve fan sensörlerini gösterir; her sensör her modelde bulunmaz. Güncel paket ve sistem uyumunu resmî kaynaktan kontrol edin.
• AIDA64 Extreme — Sistem bilgisi ve uygun testleri sunar; deneme süresi, indirme boyutu ve ticari kullanım koşulu güncel lisans sayfasına bağlıdır.
• MemTest86 — USB'den başlatılan bellek testidir. Ücretsiz/ücretli kapsamı, paket boyutu, UEFI desteği ve geçiş seçeneklerini güncel resmî belgede doğrulayın.
• FurMark — Yoğun bir grafik yükü oluşturabilir; bütün oyunlardan “daha sert” ya da tek başına tanı koyan test değildir. Güncel sürüm ve güvenlik talimatını doğrulayın.
• MonitorTest / EIZO Monitör Test — Tek renk ve test desenleriyle piksel, homojenlik ve ışık davranışını gözlemlemeye yardımcı olur; dağıtım, boyut ve lisans bilgisi ürüne/sürüme göre doğrulanır.

2. CrystalDiskInfo — SSD'nin Gerçek Yaşını Açığa Çıkarır

CrystalDiskInfo, sürücünün raporladığı SMART/NVMe alanlarını gösterir: çalışma saati, host writes, critical warning, available spare ve percentage used gibi alanlar modele göre değişebilir. Bu kayıtlar SSD'nin kullanımını anlamaya yardım eder; cihazın satın alma tarihini veya kullanım amacını tek başına kanıtlamaz.

Ne Yazarsa Kırmızı Bayrak?

• Critical Warning: NVMe kaydında bit set edilmişse üretici tanılaması ve güncel yedek olmadan devam etmeyin.
• Percentage Used / Available Spare: Değeri üreticinin tanımı ve eşik alanıyla birlikte okuyun; üçüncü taraf “health” yüzdesini kalan takvim ömrü sanmayın.
• Reallocated/Pending/Media Errors: SATA ve NVMe alanları aynı değildir; ham değeri üretici dokümanına göre doğrulayın ve hata taramasını tekrarlayın.
• Power On Hours / Host Writes: Beyanla karşılaştırılabilir, ancak tek başına cihaz yaşı veya kullanım türü kanıtı değildir.

SMART ekranını model ve seri numarasıyla birlikte not edin; kişisel dosya yollarını paylaşmayın. “Caution/Bad” uyarısında veriyi yedekleyin, üretici tanılamasını çalıştırın ve sürücünün değişim maliyetini doğrulayın. NVM Express'in SMART/health açıklaması, critical warning ile percentage used alanlarının farklı anlam taşıdığını belirtir.

3. HWMonitor — Sıcaklık ve Voltajı Canlı İzler

HWMonitor veya üreticinin desteklediği sensör aracıyla diğer testler sırasında CPU/GPU sıcaklığı, saat hızı, güç ve fan davranışını birlikte not edin. Tek sıcaklık değeri soğutma sisteminin veya termal macunun durumunu teşhis etmez; tam işlemci/GPU sınırı, ortam, yük, güç profili, hava yolu ve soğutucu temasını birlikte inceleyin.

Sıcaklığın Anlatıkları

• Boşta değer değişmişse: Aynı ortam ve profildeki eski kayıtla kıyaslayın; arka plan yükü, fan-stop, toz ve soğutucu temasını sırayla inceleyin.
• Yük altı frekans düşüşü (throttle): AIDA64 veya HWMonitor'da CPU frekansı nominal hızın altına iniyorsa koruma devreye giriyor demektir; performans düşüktür.
• Güç ve voltaj kaydı: Yazılımdaki sensör değeri tek başına güç kaynağı ya da şarj devresi arızası kanıtı değildir. Adaptör/PSU modeli, kablo ve bağlantılar doğrulanmalı; ölçüm gerekiyorsa uygun ekipmanla güvenli koşullarda yapılmalıdır.

4. AIDA64 Stres Testi — Sensör ve Frekans Kaydı

AIDA64'ün System Stability Test modülünde yüklenen alt bileşenleri ayrı seçin; CPU, bellek ve GPU'yu aynı anda yüklemek gerçek kullanımdan farklı ve adaptör için ağır bir senaryo oluşturabilir. Test sürümünü, seçilen alt testleri ve süreyi not edin; cihazı gözetimsiz bırakmayın ve resmî limite yaklaşma, hata ya da anormal ses görülürse durdurun.

Test Sırasında İzlenecek Kriterler

• Sıcaklık eğrisi nasıl değişiyor? Kasanın ısıl kütlesine göre denge süresi değişir. Eğriyi saat hızı, güç ve fan devriyle aynı zaman çizelgesinde okuyun.
• CPU frekansı yük boyunca nasıl değişiyor? Saat hızını tek başına base clock ile karşılaştırmayın; yük türü, çekirdek sayısı, güç modu, üretici güç sınırı, sıcaklık ve açık throttling göstergelerini aynı zaman çizelgesinde inceleyin.
• Mavi ekran (BSOD) veya donma oluyor mu? Hata kodunu ve olay kaydını saklayın. RAM, depolama, sürücü, BIOS, güç, sıcaklık ve anakart dâhil birden fazla neden olabileceği için tek belirtiyle parça tanısı koymayın.
• Fan sesi anormal mi? Ses ve titreşimi fan devri ile not edin; fiziksel engel, gevşek parça, fan eğrisi veya rulman olasılıklarını cihaz enerjisizken ve üretici prosedürüne göre ayırın. İnceleme yapılmadan değişim kararı vermeyin.

AIDA64 grafiğindeki renk veya tek sıcaklık tepesi tek başına soğutma arızası değildir. Tam CPU/GPU'nun üretici sınırı, yük, saat hızı, güç, fan devri, throttling kaydı ve ortam sıcaklığını birlikte yorumlayın; kullanılan araç sürümü ile sensör adını rapora ekleyin.

5. MemTest86 — Bellek Hatasını Araştırma

Bellek kaynaklı sorunlar aralıklı görülebilir; ancak mavi ekran, dosya bozulması veya oyun çökmesi yalnız RAM'e özgü değildir. MemTest86 farklı veri desenleriyle bellek yolunu sınar. Hata görülürse sonucu yeniden üretin ve modül, yuva, bellek denetleyicisi, BIOS, XMP/EXPO, voltaj ve sıcaklık olasılıklarını kontrollü biçimde ayırın.

Nasıl Çalıştırılır?

1. USB belleğe MemTest86 Image Writer ile boot edilebilir kalıp yazın.
2. Cihazı USB'den başlatın (BIOS'ta Secure Boot kapalı olmalı).
3. Geçiş sayısı ve süreyi bellek kapasitesi, hız, CPU/denetleyici, test sürümü ve risk düzeyine göre belirleyin; 16 GB için sabit dakika vermeyin.
4. Hata görülmemesi beklenir; tek hata kaydı bile ciddiye alınmalı fakat doğrudan belirli RAM modülüne bağlanmamalıdır. Aynı ayarlarla tekrar test edin, yapılandırmayı varsayılana döndürün ve mümkünse modül/yuva çapraz testi yapın.

6. FurMark — Yoğun GPU Yükünü Kontrollü Kullanma

FurMark yoğun bir grafik sahnesi çalıştırır; yük davranışı sürüm, ayar, sürücü ve kartın güç korumasına göre değişir ve bütün oyunlardan evrensel olarak daha sert sayılmaz. Testi düşük yükten başlayarak gözetimli çalıştırın; üreticinin sınırına yaklaşma, görüntü bozulması, anormal ses veya sürücü sıfırlamasında durdurun. Sonucu hedef kullanımı temsil eden ikinci bir uygulamayla doğrulayın; tek test GPU/VRAM arızasını kesinleştirmez.

Gözetimli FurMark Protokolü

• Başlangıç: Varsayılan GPU ayarı, sürücü, çözünürlük, güç profili ve ortam sıcaklığını not edin.
• Yük yükselirken: Sıcaklıkla birlikte frekans, güç, fan ve clock-event nedenini izleyin.
• Hata görülürse: Artifact, sürücü sıfırlaması veya donmada testi durdurun; varsayılan ayarda farklı uygulamayla tekrarlayın.
• Tam modelin resmî limiti ve temsilî oyun testiyle birlikte yorumlayın; tek derece “sağlıklı/riskli” kararı verdirmez.

Detaylı GPU test protokolü, mining yorgunluğu işaretleri ve "vazgeç mi pazarlık mı" karar matrisi için ekran kartı sağlık kontrolü ve test rehberi yazımıza bakın. Orada her kusur türü için TL indirim aralığı da verilmiştir.

7. MonitorTest — Eksan Pikseli 30 Saniyede Yakalar

MonitorTest veya Eizo Monitör Test; tam siyah, beyaz, kırmızı, yeşil, mavi ve gri tam ekran renkler göstererek eksan (dead/stuck) piksel ve backlight bleeding'i açığa çıkarır.

Test Adımları

• Siyah ekran: Karanlıkta köşelerden ışık sızıntısı (backlight bleeding) var mı?
• Beyaz ekran: Sarı, pembe leke veya homojen olmayan parlaklık?
• Kırmızı/Yeşil/Mavi tek renk: Sürekli kalan farklı renkte noktalar stuck pixel işaretidir.
• Gri degrade: Bantlar arası pürüzsüzlük; bant görünmüyorsa düşük bit derinliği.

Ölü/takılı piksel sayısını, konumunu ve arka aydınlatma homojenliğini düz renklerde belgeleyin. Kullanıcı toleransı veya evrensel kabul eşiği varsaymayın; üreticinin piksel politikasını ve yazılı panel değişim teklifini kontrol edin.

Sıkça Sorulan Sorular